Chopin op Mallorca, dat klinkt als een onwaarschijnlijke combinatie, maar in de winter van 1838 verbleef de Poolse componist Frédéric Chopin samen met zijn geliefde, de schrijfster George Sand, op het eiland. Ze kozen voor Valldemossa, een sfeervol bergdorp in het westen van Mallorca. Die verblijfsperiode duurde maar een paar maanden, maar de sporen ervan zijn tot op de dag van vandaag zichtbaar.
Het koppel reisde naar Mallorca in de hoop dat het zachte mediterrane klimaat goed zou zijn voor de gezondheid van Chopin, die leed aan tuberculose. Wat begon als een rustig toevluchtsoord, werd een verblijf vol tegenslagen. Toch bracht die winter enkele van Chopins bekendste composities voort, waaronder een deel van zijn Préludes, opus 28.
Waarom Chopin en George Sand naar Mallorca kwamen
In de herfst van 1838 verliet het stel Parijs samen met de twee kinderen van George Sand. De keuze voor Mallorca was ingegeven door het idee dat de warme lucht en het rustige eilandleven Chopins longklachten zouden verlichten. Mallorca stond in die tijd bekend als een exotisch en nauwelijks ontsloten eiland, ver weg van het drukke Parijse stadsleven.
Aanvankelijk huurden ze een huis in het plaatsje Establiments, vlak bij Palma. Toen de eilandbewoners doorkregen dat Chopin ziek was, werden ze echter al snel de deur gewezen. Tuberculose was in die tijd een gevreesde en besmettelijk gewaande ziekte. De lokale bevolking hield liever afstand.
Het verblijf in de Kartuis van Valldemossa
Na de tegenvaller in Establiments vond het koppel onderdak in de Kartuis van Valldemossa (op Spaans: Real Cartuja de Valldemossa). Dit vroegere kloostercomplex stond grotendeels leeg nadat de monniken er gedwongen waren vertrokken als gevolg van Spaanse staatshervormingen. George Sand en Chopin konden er een cel huren, wat in kloostertermen gewoon een woning of appartement aanduidt.
Het verblijf in de Kartuis was verre van comfortabel. De winter van 1838 tot 1839 was ongewoon nat en koud, juist op Mallorca. De stenen gebouwen waren niet goed te verwarmen, er was nauwelijks geschikt eten te vinden dat paste bij het Franse palet, en het transport van een piano naar het bergdorp bleek een logistieke nachtmerrie. Chopins Pleyel-vleugel zat maanden vast in de Palmese haven vanwege invoerrechten. In de tussentijd speelde hij op een klein gehuurde piano van mindere kwaliteit.
Ondanks deze omstandigheden componeerde Chopin in Valldemossa verder aan zijn Préludes. George Sand beschreef de periode later uitgebreid in haar boek “Un hiver à Majorque” (Een winter op Majorca), dat verscheen in 1842. Haar verslag is deels een literair reisverslag en deels een kritische beschrijving van het leven en de gewoonten van de eilandbewoners, wat haar op de nodige weerstand van de Mallorcanen kwam te staan.
Chopin op Mallorca: wat hij er schreef
De 24 Préludes, opus 28, worden vaak in één adem met Mallorca genoemd. Chopin werkte aan dit werk al voor zijn vertrek, maar voltooide het grotendeels tijdens zijn verblijf op het eiland. De stukken variëren sterk in karakter, van meditatief en rustig tot woest en stormachtig. Of het natte Mallorquinse weer invloed had op die sfeer, is moeilijk hard te maken, maar de associatie wordt door veel musicologen gelegd.
Een van de Préludes, nummer 15 in Des groot, draagt de bijnaam “Raindrop” (Regendruppel). Volgens een bekend verhaal zou George Sand eens terugkeerde van een wandeling in de regen en Chopin aantrof, volledig opgegaan in de muziek, met de terugkerende noot die op regendruppels leek. Chopin zelf heeft die bijnaam overigens nooit bevestigd of gebruikt. Het verhaal is aanstekelijk maar onzeker.
Valldemossa als toeristentrekker dankzij Chopin
Het verblijf van Chopin en George Sand duurde slechts tot februari 1839, toen de gezondheid van Chopin verder verslechterde en het koppel Mallorca verliet. De terugkeer naar het vasteland verliep moeilijk en uitputtend. Chopin was bij aankomst in Barcelona zo verzwakt dat hij eerst moest bijkomen voordat de reis naar Parijs voortgezet kon worden.
Toch heeft die korte periode een blijvende stempel op Valldemossa gedrukt. De Kartuis van Valldemossa is uitgegroeid tot een van de drukst bezochte bezienswaardigheden van Mallorca. Bezoekers kunnen er de cel bekijken waar Chopin en George Sand verbleven, inclusief een originele Pleyel-piano uit die periode. Er is een klein museum ingericht met persoonlijke voorwerpen, manuscripten en informatie over het verblijf.
Valldemossa zelf, een pittoresk bergdorp met smalle straatjes en stenen huizen omgeven door olijfbomen en sinaasappelgaarden, trekt jaarlijks grote aantallen toeristen aan. De naam Chopin speelt daarin een grote rol. Regelmatig worden er pianoconcerten georganiseerd in de Kartuis, soms specifiek gewijd aan het werk dat Chopin er componeerde.
Wat je vandaag nog ziet van Chopins Mallorca
Als je Valldemossa bezoekt, loont het om de Kartuis van binnenuit te bekijken. De entreeprijs geeft toegang tot meerdere ruimtes, waaronder de cel van Chopin en George Sand. Let op de Pleyel-piano die er tentoongesteld staat. Of dit exact het instrument is dat Chopin gebruikte of een later exemplaar van hetzelfde merk, verschilt per bron, maar het geeft een goed beeld van het type instrument waarop hij in die periode speelde.
Het boek van George Sand, “Un hiver à Majorque”, is in meerdere talen beschikbaar en geeft een levendige, zij het gekleurde beschrijving van het verblijf. Het is een aanrader als voorbereiding of als aanvulling op een bezoek aan Valldemossa. Wie een dieper muzikaal oor wil geven aan de trip, luistert vooraf de Préludes opus 28, en kan dan ter plekke nadenken over hoe de omgeving die muziek kan hebben gekleurd.
Chopin en Mallorca zijn onlosmakelijk verbonden geraakt, ook al verliep het verblijf zelf moeizaam. Valldemossa is een van die zeldzame plekken waar muziekgeschiedenis, literatuur en een mooi landschap samenkomen in één concreet bezoekbaar adres.
